Dissociatieve identiteitsstoornis (DIS) (in de ICD- terminologie : meervoudige persoonlijkheidsstoornis) of multipele persoonlijkheidsstoornis (MPS) is een psychische aandoening waarbij iemand afwisselend twee (of meer) van elkaar te onderscheiden persoonlijkheidstoestanden kan aannemen. Ten minste twee van deze persoonlijkheden nemen regelmatig het gedrag volledig over. Vaak heeft de patiënt 'gaten in het geheugen' die niet door vergeetachtigheid te verklaren zijn. Vaak weet de oorspronkelijke persoonlijkheid niets van de andere persoonlijkheden (ook wel alter ego 's, alters of binnenmensen genoemd). De andere persoonlijkheden weten soms wel af van de oorspronkelijke identiteit en van elkaar. De alternatieve persoonlijkheden zijn in die zin volledig, dat ze een eigen karakter en verleden hebben en soms ook andere uiterlijke kenmerken (een ander stem- en taalgebruik). De alterego's kunnen allemaal een eigen naam hebben, maar het hoeft niet per se. Sommige mensen met DIS hebben geen namen voor hun alterego's, maar toch zijn het andere persoonlijkheden.

Vaak wordt gedacht dat meervoudige persoonlijkheden een uiting van schizofrenie is, maar dit is onjuist.

Het ontstaat door zeer ernstige trauma's uit de vroege jeugd vaak voor het 5e levensjaar. Dikwijls gaat het daarbij om herhaald seksueel misbruik gepleegd door iemand uit de directe omgeving (ouders, familieleden of vrienden daarvan bijvoorbeeld) of een thuissituatie die niet stabiel is. Het idee is dat het trauma groot is en het kind niet kan vluchten. Daardoor vlucht het kind in zichzelf. Een deel van het bewustzijn maakt het trauma bewust mee. Het andere deel van het bewustzijn maakt, samen met het bewustzijn van de betreffende personen uit de directe omgeving, iets anders mee. Dat is dissociatie . Als dit vaak voorkomt, kunnen diverse bewustzijnstoestanden (deelpersoonlijkheden) zich naast elkaar ontwikkelen

Het DSM-IV geeft de volgende criteria voor de dissociatieve identiteitsstoornis:

1. De aanwezigheid van twee of meer duidelijk onderscheiden persoonlijkheden of persoonlijkheidsaspecten (ieder met een relatief blijvend patroon van waarneming, aanvoelen en denken over de omgeving en zichzelf).
2. Minimaal twee van deze identiteiten of persoonlijkheden nemen regelmatig het gedrag van de persoon over.
3. Onvermogen om zich belangrijke persoonlijke informatie te herinneren, wat niet verklaard kan worden door gewone vergeetachtigheid.
4. De stoornis is geen gevolg van directe fysiologische effecten na inname van een substantie (bijvoorbeeld blackouts of chaotisch gedrag bij alcoholintoxicatie) of een somatische aandoening (bijvoorbeeld complexe stuipen). Nota bene: Bij kinderen zijn de symptomen niet toe te schrijven aan denkbeeldige vriendjes of andere fantasieën.

1. Geheugenverlies , de persoon is stukken verleden kwijt. Daarnaast kan hij dingen die hij net precies heeft gedaan soms niet meer herinneren.
2. Depersonalisatie , het gevoel van een afstand naar zichzelf te kijken, buiten zichzelf en als robot te leven, dingen te doen zonder daar een gevoel bij te hebben. Het contact met het eigen lichaam lijkt verbroken.
3. Derealisatie , oftewel breken met de werkelijkheid, de dingen om je heen beleven alsof deze niet 'echt' gebeuren. Het niet meer herkennen van je omgeving.
4. Identiteitsstoornis, het horen van stemmen van 'andere persoonlijkheden' en de strijd tussen deze persoonlijkheden.
5. Identiteitswisselingen, het veranderen van persoonlijkheid en daardoor alleen de dingen herinneren die 'deze' persoonlijkheid heeft meegemaakt, al het andere is weg of naar de achtergrond verdreven.
6. Mogelijk suïcidale neigingen of automutilatie .

Het omgaan met personen die last hebben van een DIS kan voor sommigen erg lastig zijn, aangezien het soms overkomt als in een kamer met tientallen personen, waarbij het met sommigen wel kan klikken, maar met anderen niet. Het vertrouwen met de individuele deelpersoonlijkheden moet afzonderlijk behaald worden. Het gevoel van veiligheid speelt daarbij een grote rol. Het is belangrijk om de personen er te laten zijn, en niet te negeren. Je kunt ze namelijk zien als echte individuen. Behandel ze dan ook als een persoon. Ook dient er rekening te worden gehouden met het feit dat er leeftijdsverschil tussen de persoonlijkheden kan zijn. Pas je dus aan de leeftijd van de persoon aan. Doe zoals je bij ieder ander persoon van die leeftijd zou doen.

Dissociatie  

Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht. Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Dissociatie, een term uit de psychologie en psychiatrie , is een geestesgesteldheid waarin bepaalde gedachten, emoties, waarnemingen of herinneringen buiten het bewustzijn worden geplaatst, tijdelijk niet 'oproepbaar' zijn of minder samenhang vertonen.

Letterlijk betekent dissociatie 'ontkoppeling' of 'uiteenvallen'. Het is een zeer alledaags verschijnsel: iedereen verliest bijvoorbeeld wel eens de aandacht voor zijn omgeving als hij zeer geconcentreerd met iets bezig is en iedereen heeft wel eens een dagdroom. In deze zin is het gewoon een mechanisme om tot rust te komen, een afweermechanisme . Een veel voorkomende maar gevaarlijke ^[bron?] vorm is het fenomeen waarbij iemand op de ' automatische piloot ' een auto bestuurt, maar opeens bijna thuis is en een groot deel van de weg onbewust heeft afgelegd. Men schrikt als het ware wakker, terwijl men al wakker was en zelfs auto reed.

Dissociatie komt ook voor als gevolg van vermoeidheid. Dit kan zowel lichamelijke vermoeidheid zijn, maar ook in periodes van grote psychische spanning kan er dissociatie optreden.

Dissociatie kan een onderdeel zijn van een psychische aandoening . Als dissociatie hiervan het belangrijkste kenmerk is, spreekt men van dissociatieve aandoeningen of dissociatieve stoornissen . Als een persoon in een ernstig bedreigende situatie komt, niet kan vluchten en niet kan vechten, dan kan de menselijke geest zich tijdelijk onttrekken aan de realiteit die onacceptabel is. Bij herinneringen aan ernstige gebeurtenissen jaren later, kan ook dissociatie optreden, het even 'weg' zijn om te voorkomen dat men het herinnert. Dissociatie komt onder meer voor als symptoom van posttraumatische stressstoornis (PTSS).

De geestesgesteldheid werd als eerste beschreven door de Franse psychiater Pierre Janet .

Een kenmerkend symptoom van dissociatieve stoornissen is de 'terugkeer' van de patiënt tot de orde van de dag, waarbij de acties, handelingen en/of gedragingen gedurende de periode van dissociatie tijdelijk volledig los kunnen hebben gestaan van de bewuste aansturing of zelfs medeweten van de patiënt.

Een andere betekenis van het begrip dissociatie komt men tenslotte tegen in de neuropsychologie . Hier heeft het betrekking op verschillende onderzoekstechnieken om vast te stellen welke hersengebieden betrokken zijn bij specifieke gedragsstoornissen

Emotionele afzondering